Modelbescherming – een korte introductie

Recent heeft de European IP Helpdesk een factsheet geschreven ‘Design regulation in the European Union’ met toelichting. Hieronder vindt u een korte samenvatting van dit document met enkele voorbeelden uit de bouwsector.

Modelbescherming wordt vooral aangevraagd in sectoren waar het uitzicht van het product belangrijk is, zoals de meubelindustrie, mode of gebruiksgoederen. Modellen worden ingedeeld volgens de Locarno-classificatie. Een frequent voorkomende classificatie is bijvoorbeeld klasse 6 waar meubilair onder valt (stoelen, tafels, zetels,…), voor bouwproducten zijn er een aantal classificaties die relevant kunnen zijn, maar als voorbeeld nemen we hier klasse 25 ‘Bouwwerken, bouwelementen, bouwmaterialen’. 

- 25.01 – Bouwmaterialen 
- 25.02 – Geprefabriceerde of voorgemonteerde bouwelementen 
- 25.03 – Huizen, garages en andere bouwwerken 
- 25.04 – Trappen, ladders en steigers 
- 99 – Diversen 

In België is het onderscheid model/octrooi vrij eenduidig, bij een octrooi gaat het over een technische uitvinding, terwijl modelbescherming gaat over de uiterlijke verschijningsvorm van een product. Wanneer men bescherming zoekt in het buitenland is enige voorzichtigheid geboden.  

• In de Verenigde Staten is er het ‘United States Design Patent’, waarbij het ook gaat over het uiterlijk van een product, maar toch de term ‘patent’ (octrooi) gebruikt wordt, maar de maximale levensduur bedraagt 15 jaar. 
• In Duitsland maakt men onderscheid tussen ‘Gebrauchsmuster’, letterlijk vertaald ‘gebruiksmodel/utility model’, maar waarbij het gaat over een technische vinding. De beschermingsduur is maximaal 10 jaar en soms spreekt men ook wel van een kort octrooi. Deze beschermingsvorm bestaat niet in België, daarnaast heeft men ook ‘Geschützes Design’ en dat is vergelijkbaar met de modelbescherming bij ons. 

Zoals reeds aangegeven gaat het bij modelbescherming over de uiterlijke verschijningsvorm van een product. Het kan daarbij gaan over de vorm, de textuur, de kleuren, de materialen, patronen en sinds kort ook expliciet animaties. 

Ook de definitie van een ‘product’ is verbreed in de zin dat het ook kan gaan over niet-fysieke voorwerpen zoals de layout van een inrichting of de wijze waarop een verlichting is aangebracht. Ook grafische userinterfaces worden vermeld als wijziging. 

Bij modelbescherming kan men een onderscheid maken tussen geregistreerde en ongeregistreerde modelbescherming. Ongeregistreerde modelbescherming ontstaat automatisch (zoals auteursrecht) bij openbaarmaking van het model. Deze bescherming geldt voor 3 jaar. Het biedt enkel bescherming wanneer iemand bewust een kopie heeft gemaakt van het model. Onmiddellijk wordt duidelijk wat de voordelen zijn van geregistreerde modelbescherming: 

• Maximale beschermingsduur van 25 jaar: termijnen van 5 jaar die 4 keer kunnen hernieuwd worden 
• Ook bescherming tegen onvrijwillig kopiëren van het model 
• Een formele registratie van het model 

Hou er rekening mee dat de latere omzetting van een ongeregistreerd model in een geregistreerd model niet vanzelfsprekend is wegens de nieuwheidsvereiste. 

Geregistreerde modelbescherming kan aangevraagd worden voor de Benelux bij het BOIP (Benelux bureau voor intellectuele eigendom), in Europa bij het EUIPO (European Union Intellectual Property Office) of mondiaal via het WIPO (World Intellectual Property Office). Bij het BOIP en het EUIPO verkrijgt men modelbescherming over het volledige grondgebied van respectievelijk de Benelux en de Europese Unie. Een wereldwijde bescherming via WIPO bestaat niet, men kan wel de aanvraag via WIPO indienen, maar vervolgens moet men aangeven in welke landen men bescherming zoekt. Net zoals bij octrooien is een prioriteitsaanvraag mogelijk, maar de termijn is 6 maanden in plaats van een jaar. 

Model- en octrooibescherming zijn 2 verschillende vormen van intellectuele eigendomsbescherming die elkaar niet hoeven uit te sluiten en beide kunnen van toepassing zijn op een zelfde product. Een nog steeds relevant voorbeeld wordt beschreven in de eerste nieuwsbrief van de octrooicel - ‘Uw GPS in de wirwar van intellectuele rechten’ waar de verschillende vormen van bescherming die aan aanmerking komen voor een dakpan, beschreven worden.  

Met de opkomst van 3D-printen wordt het makkelijker om producten na te maken die vallen onder modelbescherming. Daarom is de bescherming uitgebreid tot het onrechtmatig delen van bestanden die instructies bevatten om het model na te maken en niet enkel het product zelf. 

Bij het aanvragen van modelbescherming zal men, in tegenstelling tot octrooien of merken, niet overgaan tot een onderzoek ten gronde of de modelaanvraag effectief nieuw is. Modelbescherming is niet mogelijk voor producten waarvan de vormgeving puur functioneel tot stand is gekomen. Het aanvragen van een model is dus een louter formele en administratieve aangelegenheid.

Voorafgaand aan de aanvraag van modelbescherming kan men best op zoek gaan in de publiek beschikbare databanken, om na te gaan of het model nieuw is en een voldoende eigen karakter heeft. De Locarno-classificatie waaronder het model valt kan daarbij een handig hulpmiddel zijn om vergelijkbare modellen terug te vinden. Beperk uw zoekopdracht echter niet tot de geregistreerde modellen zoals beschreven in een andere factsheet van de European IP Helpdesk ‘Design Searching’.

Vervolgens worden in de aanvraag ook een aantal richtlijnen opgesteld over hoe u een aanvraag duidelijk kan opstellen. Het is niet verplicht, maar wel aanbevolen om daarvoor beroep te doen op een modellengemachtigde. Dit is in tegenstelling tot een octrooigemachtigde geen beschermde beroepstitel, kies dus iemand met aantoonbare ervaring met modellenbescherming. 

De octrooicel van Buildwise krijgt relatief weinig vragen over modelbescherming. Uit de cijfers blijkt ook dat dit een vorm van bescherming is die minder vaak wordt aangevraagd. Toch is het een vorm van bescherming die in bepaalde gevallen kan overwogen worden, zoals blijkt uit onderstaande voorbeelden afkomstig uit de contacten die de Octrooicel van Buildwise de afgelopen jaren gehad heeft 

Het laatste voorbeeld uit bovenstaande tabel (modelnummer: 37421-04) is een mooi voorbeeld van een samengesteld model. De deur is als geheel (deurblad, scharnieren, deurkader & hang- en sluitwerk) beschermd als model. Volgens de nieuwe Europese richtlijn voor modelbescherming is er zoiets als een reparatieclausule die toelaat wanneer een onderdeel van de deur defect is (bijvoorbeeld een scharnier of de handgreep), men een identiek onderdeel mag namaken (bijvoorbeeld de handgreep) om de deur in zijn oorspronkelijke staat te herstellen. Men moet daarbij wel ondubbelzinnig aangeven dat de klink niet afkomstig is van de oorspronkelijke modelhouder. Dit gebeurt door de oorsprong van het nagemaakte onderdeel duidelijk aan te geven, alsook de identiteit van de producent.

Een klink namaken die afwijkt van het oorspronkelijk model is niet toegestaan. De klink gewoon vervangen door een andere klink, die vrij beschikbaar is op de markt, is toegelaten, men spreekt over uitputting van het modellenrecht éénmaal de deur op de markt is gebracht. Als eigenaar van de deur heb ik het recht om de deur te herstellen. De meeste deuren vallen niet onder modelbescherming 

De octrooicel van Buildwise verschaft algemene informatie over verschillende vormen van intellectuele eigendomsbescherming voor de bouwsector, zoals weergegeven in bovenstaand artikel. Het controleren van de nieuwheidsvereiste, door op zoek te gaan naar bestaande modellen of ondersteuning bij het aanvragen van een model is een dienstverlening die we niet aanbieden. U kan dit zelf doen of beroep doen op een modelgemachtigde.