Componenten, toepassingen en impactbeoordeling
Deze pagina geeft een overzicht van relevante normen en lopende ontwikkelingen binnen CEN TC 247, met aandacht voor componenten, toepassingen en impactbeoordeling. Ze biedt een referentiekader voor ontwerpers, fabrikanten, installateurs, integratoren en beleidsmakers, en plaatst gebouwautomatisering in de context van Europese regelgeving zoals de EPBD en instrumenten zoals de Smart Readiness Indicator (SRI).
Overzicht thematieken
Componenten en toepassingen
Een gebouwautomatiseringssysteem stuurt componenten aan op basis van invoergegevens en de verwerking ervan. Als die elementen worden gecombineerd tot een werkend geheel, dan kunnen we spreken van een “toepassing” of een “dienst” die wordt geleverd aan het gebouw, de gebruiker en/of externe elementen zoals het elektriciteitsnet of een warmtenet. CEN TC 247 legt verschillende criteria en eigenschappen vast, zowel voor componenten als voor toepassingen, die moeten toelaten om het objectief te bereiken. Deze normen kunnen gebruikt worden voor ontwikkelaars en fabrikanten maar kunnen eveneens een ondersteuning betekening voor installateurs, integratoren, programmeurs en voorschrijvers.
- EN ISO 16484-4:2025 beschrijft in detail regeltoepassingen voor HVAC, ventilatie, verlichting en zonwering: welke mogelijkheden zijn er, wat kan er worden onder verstaan, welke input en outputs zijn nodig of kunnen nuttig zijn, …
- EN 12098-1: 2022 beschrijft de opbouw van een regeling voor ruimteverwarming op basis van watersystemen. Naast de hardwarecompontenen worden werkingsmodes en eventuele opties, evenals hun potentiële impact toegelicht.
- EN 12098-3:2022 doet hetzelfde, maar dan voor directe elektrische verwarmingssystemen.
- EN 15500-1:2017 beschrijft de functies die een individuele zoneregeling kan coveren.
Componenten-normen van hardware die in regeltoepassingen worden gebruikt, bieden een afsprakenkader voor fabrikanten en ontwikkelaars van producten en toepassingen en kunnen ook voor installateurs en integratoren die een specifiek aanbod willen genereren, nuttig zijn.
- EN 17690-1:2023 beschrijft een kader voor de beoordeling van ruimtetemperatuursensoren. Zowel criteria en eisen als mogelijke testmethodes worden beschreven.
- Het is de bedoeling om hetzelfde te doen voor actuatoren, zoals kranen en kleppen. Een norm specifiek gericht op dergelijke componenten in watergebaseerde verwarmingssystemen, is in voorbereiding en zal gepubliceerd worden als EN 17691-1.
Nieuwe tendensen of aandachtspunten worden door CEN TC 247 opgepikt en normatieve documenten zijn dan ook in voorbereiding rond proactieve gebouwen met adaptatief ontwerp, dat een leidraad kan vormen voor specifieke voorschrijvers en bouwheren en rond de inschatting van kwaliteit en prestatiebeoordeling van componenten, dat voor installateurs en facility managers een basisdocument zal vormen. Evoluties en updates zullen op deze pagina verschijnen.
Impact en beoordeling
De beoordeling, classificatie en de potentiële impact van gebouwautomatisering is een belangrijk aspect om het draagvlak en de toepassing van dergelijke systemen te verhogen. Als gebruikers en eigenaars op een objectieve manier kunnen vaststellen wat ze precies kunnen verwachten van hun systeem of hoe het zich verhoudt tot andere systemen, en als ze bovendien een idee hebben van wat de impact van het systeem op hun energieverbruik en hun ervaring is, verhoogt de duidelijkheid en het vertrouwen.
- EN ISO 52120-1:2022 classificeert de diensten die en gebouwautomatisering biedt. Naast een overzicht van de diensten en de mogelijk te halen functionaliteitsniveaus wordt ook een kader voorgesteld met minimale criteria om een bepaalde “automatiseringsklasse” te bereiken (van D – de laagste klasse – tot en met A – de hoogste). Aan de klasse wordt ook een inschatting van de mogelijke energiebesparing gekoppeld. Meer informatie over deze norm en in het bijzonder de belangrijkste wijzigingen die in de laatste versie werden aangebracht, is hier te vinden.
- Het is belangrijk dat ook een gebouwautomatiseringssysteem wordt geïnspecteerd en dat doorheen het hele proces: van ontwerp, over engineering en installatie, tot training van de gebruikers en de operationele fase. In EN 16946-1: 2017 wordt hiervoor een eerste aanzet gegeven, die bruikbaar is als leidraad in de praktijk en mogelijk kan gehanteerd worden door beleidsmakers om dit doelgericht op te zetten.
Ook in het kader van de beoordeling, impact en andere beleidsinstrumenten heeft TC 247 verschillende lopende acties die tot nieuwe publicaties zullen leiden.
- De Energy Performance of Buildings Directive (EPBD) stipuleert dat lidstaten gebouwautomatiseringseisen moeten opleggen voor niet-residentiële gebouwen met een minimum geïnstalleerd vermogen voor verwarming, koeling en ventilatie (zie het Buildwise artikel voor meer informatie). Een voorstel van technische checklist om deze eis af te toetsen zal door TC 247 gepubliceerd worden als een Technical Report: CEN/TR 18276. Deze checklist kan een eerste indicatie vormen om te checken of een gebouw al dan niet de Europese (en bij uitbreiding de omzetting in de Belgische regelgeving) eisen zal respecteren, maar is niet voldoende. Momenteel wordt in wettelijke context niet naar dit document verwezen.
- Een ander instrument dat EPBD heeft geïntroduceerd om de bewustmaking rond gebouwautomatisering te verhogen en een beoordelingskader aan te bieden, is de Smart Readiness Indicator (SRI). Dit is sterk gelinkt aan EN ISO 52120-1:2022, maar TC 247 initieert nog andere acties om dit instrument te ondersteunen.
- CWA 18193 (CWA = CEN-CENELEC Workshop Agreement) is een vrij toegankelijk document dat op een gestandardiseerde manier de auditprocedure beschrijft om een SRI-berekening te gaan doen
- Daarnaast werkt CEN TC 247 aan een document dat de kenniscompetenties zal beschrijven van de deskundigen die de SRI zullen berekenen.
Tot slot is een publicatie in voorbereiding rond de inschatting van de ecologische voetafdruk (“CO2-footprint”) van de onderdelen van een gebouwautomatiseringssysteem die zelf energie verbruiken, zoals gemotoriseerde kleppen
Protocollen
CEN TC 247 standaardiseert open data protocollen die efficiënte datatransmissie en -uitwisseling tussen producten en systemen toelaten en ondersteunen. Deze normen zijn in de eerste plaats nuttig voor ontwikkelaars van producten of diensten en de kennis ervan laat toe om interoperabiliteit, respecteren van regelgeving en cybersecurity te garanderen.
- Het BACnet-protocol (Building Automation and Control Network protocol) is een protocol dat wordt gebruikt in gebouwautomatiseringssystemen, om communicatie te realiseren tussen apparaten en systemen die instaan voor de belangrijkste gebouwdomeinen: verwarming, ventilatie, airconditioning, verlichting, toegangscontrole, liften en branddetectie. De protocolspecificaties staan in de norm EN ISO 16484-5:2022, die beschrijft waaraan systemen moeten voldoen om informatie te kunnen uitwisselen, hoe die uitwisseling gebeurt en welke hardware daarvoor nodig is. Door de basisregels in de norm te respecteren, kunnen componenten en systemen – ook als ze van een verschillende fabrikant zijn - op een open manier met elkaar communiceren.
- KNX is een ander open protocol dat wordt gebruikt in gebouwautomatisering. Het ontstond uit drie andere, oudere, protocols: EHS (European Home Systems), BatiBUS en EIB (European Installation Bus). Net als bij BACnet zijn de protocolspecificaties vastgelegd in documenten. Een ervan, waarbij de Ethernet-structuur in een gebouw als kanaal wordt gebruikt voor de datatransmissie, zit onder TC 247. De zogenaamde KNXnet/IP communicatie wordt beschreven in de norm EN ISO 22510:2020.
Een aspect dat voor een stuk bij communicatie hoort, is online veiligheid of cybersecurity. De Europese Commissie publiceerde in dat kader de EU Cyber Resilience Act (Regulation (EU) 2024/2847 – 23 oktober 2024) Een norm hierrond werd nog niet gepubliceerd maar TC 247 werkt momenteel aan een document waarin een gemeenschappelijke visie vanuit de industrie wordt geformuleerd. Deze visie kan op zijn beurt de basis vormen van verder normatief werk binnen het domein.