Verwarming en koeling
Deze pagina bundelt de belangrijkste normen, richtlijnen en tools voor het ontwerp, de dimensionering en de beoordeling van verwarmingssystemen in gebouwen.
Berekening van de warmteverliezen voor de verwarming
De warmteverliezen worden berekend volgens de norm NBN EN 12831-1 (2017) en zijn nationale bijlage NBN EN 12831-1 ANB (2020). Deze laatste bepaalt een aantal parameters en factoren die in de berekeningen moeten worden gebruikt. Buildwise biedt een gratis rekentool, Heatload, aan voor de vereenvoudigde methode.
Andere interessante links zijn onze vakgebiedpagina over HVAC en ons artikel over de berekening van warmtebelasting in gebouwen.
Ontwerp van verwarmingssystemen
De Europese norm NBN EN 12828 (2012 + A1 2014) legt de ontwerpcriteria vast voor watervoerende verwarmingsinstallaties (maximaal 105°C) in gebouwen. De norm behandelt verschillende onderwerpen zoals:
- dimensionering van warmtegeneratoren
- reglementering en veiligheidsvoorzieningen
- dimensionering van expansievaten (gratis rekentool NBN EN 12828)
- thermische isolatie van leidingen
- dimensionering van veiligheidskleppen.
Het ontwerp en de dimensionering van centrale verwarmingsinstallaties met warm water worden gedetailleerd beschreven op een themapagina 'Centrale verwarming'. Voor de verwarming van kerken, kapellen en andere gebedshuizen: NBN EN 15759-1 (2012).
Verwarming en koeling via de vloer, de muur of het plafond
De normen NBN EN 1264-1 tot 1264-5 zijn van toepassing op oppervlakteverwarmings- en koelsystemen die ingebouwd worden in vloeren, plafonds of muren:
- NBN EN 1264-1 (2021) Definities en symbolen
- NBN EN 1264-2 (2021) Demonstratiemethoden voor de bepaling van het warmtevermogen
- NBN EN 1264-3 (2021) Dimensionering
- NBN EN 1264-4 (2021) Installatie
- NBN EN 1264-5 (2021) Bepaling van het warmtevermogen
De dimensionering van vloerverwarming wordt gedetailleerd uitgelegd in de dimensioneringsmethode nr. 18: Dimensionering van vloerverwarmingssystemen met warmwaterbuizen.
De TV 273 van Buildwise biedt praktische informatie voor de installatie van vloerverwarming: Installatie van vloerverwarmingssystemen met warm water.
In het Excel-bestand voor de berekening van warmteverliezen is een tool beschikbaar voor de dimensionering van vloerverwarming volgens de normatieve methode: HeatLoad - Warmteverlies. De laatste twee tabbladen onderaan het Excel-bestand gaan over vloerverwarming.
De normen NBN EN ISO 11855-1 tot 11855-5 hebben hetzelfde onderwerp als de normenreeks EN 1264.
- NBN EN ISO 11855-1 (2021): Definities, symbolen en comfortcriteria
- NBN EN ISO 11855-2 (2021): Bepaling van de ontwerpwaarde van de verwarmings- en koelingscapaciteit
- NBN EN ISO 11855-3 (2021): Ontwerp en Dimensionering
- NBN EN ISO 11855-4 (2021): Dimensionering en berekening van de dynamische verwarmings- en koelcapaciteit van Thermo-Actieve Gebouwsystemen (TABS)
- NBN EN ISO 11855-5 (2021): Installatie
Andere warmtestralers
Het vermogen van warmtestralers wordt bepaald volgens de volgende normen:
- Radiatoren en convectoren: NBN EN 442-2 (2015)
- Ventilatorconvectoren: NBN EN 1397 (2021)
- Ventilatorondersteunde radiatoren en convectoren: NBN EN 16430 (2015)
Warmtepompen
De norm NBN EN 15450 (2008) beschrijft de ontwerpcriteria voor verwarmingssystemen in gebouwen die elektrisch aangedreven warmtepompen gebruiken. De normenreeks NBN EN 378 specificeert veiligheids- en milieuvoorschriften voor koelsystemen en warmtepompen:
- NBN EN 378-1 (2020): Basiseisen, definities, classificatie en selectiecriteria
- NBN EN 378-2 (2016): Ontwerp, constructie, beproeven, merken en documentatie
- NBN EN 378-3 (2020): Installatie-omgeving en persoonlijke beveiliging
- NBN EN 378-4 (2019): Operatie, onderhoud, reparatie en terugwinning
Geluidsniveau
De norm NBN S 01-401 (1987) definieert de maximale geluidsniveaus in bepaalde ruimten, afhankelijk van hun bestemming, het gebouwtype en het gebied waarin het gebouw zich bevindt. De voorgeschreven niveaus houden onder andere rekening met het geluid dat wordt voortgebracht door installaties (bijvoorbeeld verwarmingsketels of circulatiepompen).
De norm NBN S 01-400-1 (2008) heeft betrekking op woongebouwen. De norm NBN S 01-400-2 (2012) heeft betrekking op schoolgebouwen.
De regelgeving in de drie gewesten legt ook de akoestische eisen vast. In Innovation Paper 53 is een hoofdstuk aan dit onderwerp gewijd: De uitdaging van warmtepompen bij renovatie.
Een deel van de normen-antenne van Buildwise is gewijd aan de akoestische aspecten: Akoestiek.
Een handige rekentool volgens de normatieve methode is SilentHeatPump.
Binnenleidingen voor aardgas
De algemene technische en veiligheidsvoorwaarden voor aardgasinstallaties staan vermeld in de normen NBN D 51-003 (2010) (+ A2:2021) en NBN D 51-004 (1992) (met erratum A1:2003). De norm NBN D 51-006 (2017) gaat over gasinstallaties voor butaan of propaan. Er bestaat geen specifieke Belgische norm voor ruimten met een gasmeter. De technische voorschriften voor die ruimten worden gepubliceerd door de distributienetbeheerder (DNB):
- ORES
- RESA
- Sibelga
- Fluvius
1. Installatie en ingebruikname
De norm NBN EN 14336 (2025) bevat de specificaties voor de installatie en ingebruikname van verwarmingssystemen met water. Hij geeft onder andere informatie over het balanceren van de waterdebieten en het reinigen van de installatie.
2. Bediening, onderhoud en gebruik
Twee normen beschrijven de instructies voor de bediening, het onderhoud en het gebruik van verwarmingssystemen:
- EN 12170: Verwarmingssystemen die een professionele operator vereisen
- NBN EN 12171 (2002) Verwarmingssystemen die geen professionele operator vereisen voor hun bediening
3. Beoordeling van de energieprestatie
De norm NBN EN 15378-1 (2017) specificeert procedures en meetmethoden die moeten worden gebruikt voor de inspectie en beoordeling van de energieprestatie van ketels en verwarmingssystemen.
Stookplaatsen - ontwerp
De ontwerpcriteria voor stookplaatsen zijn momenteel vastgelegd in de technische documenten NBN DTD B 61-001 en NBN DTD B 61-002. Deze technische documenten zijn momenteel de referentie, totdat er nieuwe normen worden gepubliceerd:
- NBN/DTD B 61-001: Stookafdelingen en schoorstenen - vermogens groter dan of gelijk aan 70 kW
- NBN/DTD B 61-002: Centrale verwarmingsketels met een nominaal vermogen kleiner dan 70 kW
De ontwerpcriteria omvatten onder andere de ventilatie van de stookplaats en de rookafvoer. Een handige tool om gemakkelijker de eisen van de twee technische documenten te raadplegen, is de Boiler App.
Stookplaatsen - brand
De technische specificaties waaraan gebouwen moeten voldoen op het gebied van brand- en explosiepreventie, zijn vastgelegd in Het Koninklijk Besluit 'Basisnormen'. Dit Koninklijk Besluit legt specifiek de voorwaarden vast waaraan het ontwerp, de bouw en de inrichting van de stookplaatsen (stookruimte + brandstofbunker) moeten voldoen. Over het algemeen zijn de vereisten van het KB niet van toepassing op eengezinswoningen.
- Voor gebouwen waarvoor de bouwaanvraag werd ingediend vóór 1 december 2012, verwijst het KB naar de norm NBN B 61-001 +A1: 1996.
- Voor gebouwen waarvoor de bouwaanvraag werd ingediend vanaf 1 december 2012, legt het KB zijn eigen eisen vast. Voor gebouwen waarvoor de bouwaanvraag werd ingediend vóór 1 juli 2022 zijn er een aantal afwijkende bepalingen voorzien. .
Een artikel geeft een stand van zaken over de wijzigingen die zijn aangebracht door de publicatie van een nieuwe versie van het Koninklijk Besluit: Brandveiligheid van stookplaatsen.
Voor stookplaatsen die gebruikmaken van pellets of houtsnippers, en meer bepaald voor doorvoeringen in brandwerende wanden voor de brandstoftoevoer, kan je het volgende Buildwise-artikel raadplegen: Brandpreventie: stookafdelingen met pellets en houtsnippers.